کمباینها در افزایش ضایعات برنج

کمباینها در افزایش ضایعات برنج

کمباین

کمباینها در افزایش ضایعات برنج


برنج در ایران با سطح زیر کشتی بیش از 630 هزار هکتار بعد از گندم مهمترین محصول زراعی محسوب می‌شود.
این محصول در اغلب استانهای کشور کم و بیش کشت می‌شود ولی عمده سطح زیرکشت این محصول استراتژیک در استانهای مازندران و گیلان واقع شده است.
برنج در ایران با سطح زیر کشتی بیش از 630 هزار هکتار بعد از گندم مهمترین محصول زراعی محسوب می‌شود. این محصول در اغلب استانهای کشور کم و بیش کشت می‌شود ولی عمده سطح زیرکشت این محصول استراتژیک در استانهای مازندران و گیلان واقع شده است.
گرچه محصول برنج در ایران از لحاظ قدمت کشت، دانش تجربی کشاورزان برنجکار و تنوع مصرف دارای سابقه درخشانی است، اما امروزه از لحاظ بهره‌مندی از تکنولوژیهای جدید در جهت کشت مکانیزه و افزایش کیفیت محصول به دست آمده در مقایسه با سایر محصولات زراعی و باغی از جایگاه مطلوبی برخوردار نیست. بدیهی است که نیل به خودکفایی محصول برنج در کشور جز با افزایش سطح زیرکشت، افزایش عملکرد در واحد سطح و کاهش ضایعات مقدور نیست.
افزایش سطح زیرکشت در کشوری مثل ایران که مشکل آب یکی از مسائل گریبانگیر در آن محسوب می‌شود، چندان توجیه‌پذیر نخواهد بود مگر آنکه اقدام به اصلاح و تولید ارقام مقاوم به کم‌آبی و خشکی شود، ولی از لحاظ افزایش عملکرد در واحد سطح و کاهش ضایعات پتانسیلی بالا و جای کار بسیاری باقی است.

گرچه میزان ضایعات این محصول ارزشمند در کشور در منابع مختلف بسیار متفاوت از هم و با دامنه تغییرات وسیع گزارش می‌شود اما همه این آمارها حکایت از بالا بودن میزان ضایعات آن دارند که به نظر می‌آید چندان به دور از واقعیت نباشند. وجود ضایعاتی بین 16 – 30 درصد (بدون لحاظ کردن ضایعات در مراحل قبل از برداشت از قبیل: ضایعات ناشی از تغییرات نامطلوب جوی، مدیریت مزرعه، آفات و بیماریها و غیره)، برای یک محصول استراتژیک در کشور جای بسی تامل و نیاز به اقداماتی عاجل است. بر اساس گزارش سازمان خواربار جهانی (F.A.O) میزان ضایعات برنج در دنیا حدود 21 درصد است که بیشترین مقدار آن (حدود 6 – 8 درصد) به مرحله برداشت (اعم از درو و خرمنکوبی) تعلق دارد.
اخیرا دولت به منظور کاهش ضایعات این محصول در کشور مبادرت به اقداماتی اساسی همچون اصلاح ساختار کارخانجات شالیکوبی، تامین تعدادی کمباینهای مخصوص برداشت برنج و غیره کرده است که امید است با برنامه‌ریزیهای صحیح و جامع بتوان نقش مؤثری را در این خصوص ایفا کرد.
برای کاهش ضایعات این محصول در مراحل مختلف تولید، داشتن شناختی کافی از فاکتورهای ایجادکننده ضایعات به منظور مقابله با آنها امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر است. بدین منظور در این متن سعی شده است تا با ضایعات برنج در مرحله برداشت بیشتر آشنا شده و راهکارهای اساسی ارائه شود.

آشنایی با شرایط کشت برنج
شرایط کشت برنج به خاطر خصوصیات فیزیولوژیکی این گیاه، شرایط خاک مزرعه و شرایط ماشینی کاملا متفاوت از شرایط کشت اغلب محصولات زراعی است. به عنوان مثال: زمانی که محصولاتی همچون گندم و جو به طور کامل می‌رسند و آماده برداشت می‌شوند، رشد ساقه گیاه متوقف و رطوبت قسمت ساقه و برگ به مقدار زیادی کاهش می‌یابد اما در برنج علیرغم اینکه قسمت دانه رسیده و آماده برداشت است، قسمت ساقه آن هنوز به رشد سبزینه‌ای خود ادامه داده و دارای درصد بالایی رطوبت است. بدیهی است که وجود رطوبت زیاد در قسمت ساقه گیاه مشکلاتی را در فرایند خرمنکوبی ایجاد خواهد کرد.
تحقیقات و تجربیات نشان داده‌اند که برای اجرای عملیات تهیه زمین و کاشت سایر غلات، به منظور جلوگیری از آسیب‌دیدگی بافت خاک و ممانعت از خاک چسبی ادوات خاک‌ورزی و کارنده‌ها، رطوبت خاک باید در حالت گاورو باشد. در حالیکه در شالیزارها عمدتا عملیات خاک ورزی، کاشت، داشت و حتی گاهی اوقات عملیات برداشت در شرایطی صورت می‌گیرد که خاک مزرعه کاملا اشباع از آب و به حالت باتلاقی است. این خصوصیت مزرعه‌ای شالیزارها، به کارگیری کمباین های دارای چرخهای لاستیکی را با مشکل مواجه کرده در عوض استفاده از کمباین های با سیستم حرکتی (Under Carriage System) خاص را ایجاب می‌کند.
لازم به ذکر است که شرایط خاص مزارع شالیزار و گیاه برنج، استفاده از ماشین‌آلات با شرایط، تجهیزات و ضمائم خاص و به تبع آن طراحی خاص آنها، پیچیدگی سیستمهای مختلف ماشینها و در نهایت افزایش قیمت اولیه آنها را در پی خواهد داشت.
ضایعات برنج در عملیات برداشت
ضایعات برنج در فرآیند برداشت به دو صورت ضایعات شیمیایی و فیزیکی تقسیم‌بندی می‌شوند. ضایعات شیمیایی در اثر عواملی از قبیل بالا بودن محتوی رطوبت دانه، ساقه و برگ حادث می‌شوند. بدین صورت که در اثر غرق شدن محصول در داخل آبهای سطحی باقیمانده در مزرعه و گاهی اوقات در اثر باقی ماندن محصول تازه برداشت شده (با رطوبت زیاد) در داخل انباره و تانک کمباین و غیره در اثر فعل و انفعالات شیمیایی فاسد می‌شود که به صورت تغییر طعم و رنگ ظاهر می‌شوند.
ضایعات فیزیکی به دو صورت ضایعات پنهان و ضایعات آشکار حادث می‌شوند. ضایعات آشکار عمدتا ضایعاتی کمی (وزنی یا حجمی) هستند که به صورت محصول از دست رفته در زمان برداشت نمایان می‌شوند. به عبارتی دیگر، مقداری از محصول در اثر عواملی همچون: لرزش شانه برش، برخورد با چرخ فلک، برخورد با مقسمهای طرفین کمباین یا دروگر، وزش باد شدید پنکه و غیره بر روی زمین ریخته شده از دسترس خارج می‌شوند.
قسمت دیگری از محصول ممکن است در اثر ضربات مکانیکی وارده در محفظه خرمنکوبی، واحد‌های انتقال محصول (نقاله‌ها) و غیره دچار شکستگی شوند. در اینگونه ضایعات گرچه محصول از دسترس خارج نمی‌شود یا به عبارتی وزن یا حجم محصول به دست آمده در اثر آن ممکن است کاهش نیابد ولی محصول از لحاظ ابعاد و اندازه و در نهایت از لحاظ معیارهای تجاری و بازارپسندی دچار افت خواهد شد. به بیان دیگر می‌توان گفت که محصول دچار افت کیفی می‌شود نه کمی.
گاهی اوقات ضایعات کیفی محصول که به صورت شکستگی یا ترک‌خوردگی حادث می‌شوند در زمان برداشت قابل تشخیص و اندازه‌گیری هستند و گاهی اوقات هم ممکن است قابل روئیت نباشند که در این صورت می‌توان گفت ترک‌خوردگی یا شکستگی محصول به صورت مخفی است به طوری که از ظاهر شلتوک قادر به روئیت نبوده ولی در زمان تبدیل برنج نمایان می‌شوند.
وجود این نوع ضایعات همواره برای کشاورزان عزیز سبب ایجاد تردید در تشخیص عامل اصلی آنها می‌شود. تجربیات نشان دادند که متاسفانه کشاورزان به علت عدم اطلاع از وضعیت داخلی دانه، عامل این گونه ضایعات را تجهیزات کارخانجات شالیکوبی می‌دانند. لازم است در اینجا متذکر شویم در چنین شرایطی کارخانجات شالیکوبی نمایانگر یا آشکارکننده ضایعات برنج هستند نه عامل ایجاد آن. در حال حاضر در ایران به علت استفاده از کمباینهای نامناسب برای برداشت برنج (کمباینهای غلات)، مقدار زیادی از محصول در قسمت خرمنکوبی و نقاله‌های انتقال محصول هم دچار ترکها و شکستگیهای آشکار و هم ترکهای جزئی (مویی) گشته که در زمان تبدیل ظاهر می‌شوند.
مشکلات خاص برنجهای ارقام ایرانی
در کشور ما متاسفانه فعالیت چندانی جهت سازگار سازی ارقام مختلف برنج با شرایط ماشینی (عملیات مکانیزه) صورت نگرفت و برای اجرای کشت مکانیزه برنج در کشور با مشکلات زیر مواجه هستیم:
1- ورس یا خوابیدگی محصول:
ورس یا خوابیدگی برنج در زمان برداشت یکی از معضلات اساسی برداشت محصول با استفاده از کمباینها است. بدیهی است که مقدار ورس یا زاویه خوابیدگی ساقه در گیاه برنج (به ویژه ارقام محلی) به مراتب بیشتر از سایر غلات است. ورس محصول در زمان برداشت، از یک‌ طرف سبب می‌شود تا مقداری از خوشه‌ها از دسترس قسمت دروکننده کمباین یا دروگر خارج شوند که در این صورت به صورت ضایعات کمی ظاهر می‌شوند و از طرفی دیگر سبب کاهش ظرفیت مزرعه‌ای کمباین یا دروگر می‌شود. واضح است که هرچه طول گیاه کوتاه‌تر باشد میزان ورس آن کمتر و در نتیجه امکان برداشت مکانیزه آن مهیاتر خواهد بود و بالعکس.
2- لاغر بودن دانه‌ها:
بالا بودن مقدار نسبت طول به عرض دانه (بیش از سه) برای برنجهای ارقام ایرانی یکی از معضلات اساسی در فرآیند برداشت و به ویژه در فرآیند تبدیل آن است. بدیهی است که دانه‌های دراز و لاغر در مقایسه با دانه‌های با درصد کرویت بالا (دانه‌های گرده یا ارقام ژاپنی) از استحکام بسیار کمتری در مقابل صدمات مکانیکی (در مراحل خرمنکوبی و نقل مکان) برخوردارند و به راحتی دچار شکستکی شده یا ترک برمی‌دارند.
3- ناهمگن بودن طول گیاه در زمان برداشت:
به علت رشد غیریکنواخت طول گیاه، خوشه‌ها از لحاظ موقعیت قرارگیری ناهمگن بوده در نتیجه در زمان برداشت برای جلوگیری از خارج شدن خوشه‌ها از دسترس واحد دروکننده، مجبور خواهیم بود ارتفاع دروی واحد دروکننده در کمباین را بیش از حد کاهش دهیم. این عمل، تغذیه بیش از حد ساقه گیاه به داخل واحد خرمنکوبی و در نتیجه بیش‌باری، افزایش توان مصرفی و افزایش احتمال گیر کردن کاه و کلش در قسمت کوبنده (به ویژه در کمباینهای نوع هدفید) را در پی خواهد داشت.
3- انتخاب کمباین مخصوص شالیزاری:
انتخاب کمباینها معمولا پس از ارزیابی سیستمهای مختلف آنها صورت می‌گیرد که در زیر به مواردی از آنها که از اهمیت بیشتری برخوردار هستند، پرداخته خواهد شد:
1- سیستم حرکتی:
به منظور جلوگیری از فرو رفتن ماشین در داخل زمین و وارد کردن آسیب به زمین، کاهش میزان فشار ناشی از وزن ماشین بر زمین امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر است. استفاده از کمباین با چرخ زنجیری (از نوع زنجیر لاستیکی) به جای چرخهای لاستیکی یکی از مناسبترین راه حل برای این منظور است. در کمباینهای مجهز به چرخ زنجیری، میزان فشار ناشی از وزن ماشین بر سطح زمین کمتر از 2/0 (kg/cm2) است.
2- سیستم درو و بردارنده محصول:
قسمت دروکننده و بردارنده محصول یکی از بخشهای مهم کمباینها هستند که ایجاد تلفات (به صورت محصول از دست رفته) می‌کنند. در اثر ضربات یا لرزشهای ناشی از حرکت رفت‌ و برگشتی تیغه‌ها، چرخ‌فلک یا انگشتیهای بردارنده محصول، دانه‌ها ریزش کرده و قبل از اینکه درو شده و به قسمت سکوی برش برسند، بر روی زمین ریخته می‌شوند. در صورت زیاد بودن تمایل به ریزش دانه‌ها بخصوص در ارقام پرمحصول اینگونه تلفات چندین برابر خواهد شد.
3- سیستم خرمنکوبی:
با توجه به اندازه دانه‌های برنجهای ایرانی که اغلب از نوع دراز و در مقابل ضربات مکانیکی بسیار شکننده هستند و به نیروی نسبتا کمی جهت جدا شدن از خوشه نیاز دارند، استفاده از سیلندر کوبنده از نوع دندانه میخی یا استوانه مارپیچی با جریان مواد از نوع محوری، با قابلیت بالای جداکنندگی دانه‌ها از خوشه امری اجتناب‌ناپذیر است. در کوبنده‌های جریان محوری محصول از یک طرف استوانه کوبنده وارد و پس از چندین بار چرخش به دور آن از انتهای دیگر خارج می‌شود. وجود زوائد مارپیچی شکل بر روی درپوش واحد خرمنکوبی (قسمت داخلی) سبب حرکت محصول در جهت محور (به سمت انتهای خروجی) می‌شود. در کوبنده‌های نوع جریان محوری، حرکت مارپیچی مواد سبب افزایش طول مسیر کوبش و در نهایت سبب افزایش ظرفیت و بازده خرمنکوبی می‌شود. این خصوصیت امکان استفاده از این نوع کمباینها را در شرایط رطوبتی مختلف محصول فراهم می‌کند. در این نوع کوبنده‌ها، دانه‌ها عمدتا در اثر عمل مالش با ساقه‌ها و جداره ضدکوبنده، از خوشه جدا می‌شوند. علاوه بر آن، به علت طولانی‌تر بودن مسیر کوبش، فرصت کافی جهت جدا شدن دانه‌ها از کاه و کلش وجود داشته در نتیجه استفاده از کاه‌پران چندان لزومی ندارد. نکته مهمتر آنکه، گرچه محصول مدت زمان بیشتری را در داخل محفظه خرمنکوبی می‌ماند اما تنش وارد شده به آن کمتر است.
مقایسه بین کمباینهای برداشت برنج
امروزه برای برداشت برنج سه نوع کمباین مورد استفاده قرار می‌گیرند که عبارتند از: تغذیه‌کننده کل محصول
(Whole Crop Type Combine)، تغذیه‌کننده خوشه(Head feeding Type Combine) و خوشه‌چین
(Head Stripper Type Combine)، که نوع خوشه‌چین مورد چندان توجه قرار نگرفته و عمدتا از دو نوع دیگر استفاده می‌شود. گرچه این دو نوع کمباین، کمباینی ایده‌آل برای برداشت برنج هستند، اما به علت متفاوت بودن شرایط محصول، مزرعه و غیره، همواره نمی‌توان از بین آن دو یکی را به دلخواه انتخاب کرد، چه بسا در برخی شرایط ممکن است یک کمباین قادر باشد با مشکلات فراوان از قبیل ظرفیت مزرعه‌ای پایین و درصد تلفات بالا محصول را برداشت کند، اما کمباینی دیگر بدون هیچگونه محدودیت و با درصد تلفات بسیار پایین قادر به انجام کار در همان شرایط باشد. لذا انتخاب کمباین مناسب مطابق با شرایط موجود باید بر اساس دانش و اطلاعات کافی صورت گیرد.
چنانچه گیاه ورس کرده باشد، در این صورت برای برداشت مستقیم آن استفاده از کمباینهای مجهز به انگشتی ‌بردارنده محصول که پیک – آپ (Pick – Up) نامیده می‌شوند توصیه می‌شوند. زیرا این انگشتیها امکان بلند کردن محصول و نگه‌داشتن آن برای عمل برش را فراهم می‌کنند.
برای ارقامی که مقدار ریزش آنها زیاد باشد، استفاده از کمباینهای نوع تغذیه‌کننده کل محصول به جای هدفید توصیه می‌شود. زیرا در این صورت در نوع هدفید ضربات ناشی از انگشتیهای بردارنده و انتقال‌دهنده سبب ریزش محصول می‌شوند.
جدول 1- مقایسه بین کمباینهای مخصوص برداشت برنج
کمباین هدفید Head Feed Type Combine
کمباین تغذیه‌کننده کل محصول Whole crop Type combine
1- فقط برای برنج قابل استفاده است.
1- برای برنج و سایر محصولات همچون: گندم، جو، سویا، کلزا و… قابل استفاده است.
2- از لحاظ ابعاد و اندازه کوچک است.
2- از لحاظ ابعاد و اندازه نسبتا بزرگ است.
3- توان مورد نیاز کم است.
3- توان مورد نیاز زیاد است (حدودا دو برابر توان مصرفی کمباین نوع هدفید)
4- برای محصول با طول زیاد یا کم با محدودیت مواجه است. ( طول مناسب گیاه بینcm130- 60 )
4- برای محصول با طول زیاد یا کم با محدودیت مواجه نیست.
5- قادر به برداشت محصول خوابیده است.
در صورت برداشت در جهت خواب محصول، قادر به برداشت محصول با زاویه خواب 85 درجه است.
در صورت برداشت در خلاف جهت خواب محصول، قادر به برداشت محصول با زاویه خواب 70 درجه است.
چنانچه مجهز به انگشتیهای بردارنده همراستا با مسیر حرکت کمباین باشد، حتی قادر به برداشت محصول خوابیده نیز است.
5- قادر به برداشت محصول خوابیده است. ولی عملکرد آن به مقدار زیادی کاهش می‌یابد.
در صورت حرکت در جهت خواب محصول، قادر به برداشت محصول با زاویه خواب 85 درجه است.
در صورت برداشت در خلاف جهت خواب محصول، قادر به برداشت محصول با زاویه خواب 70 درجه است.
6- حداکثر شیب عرضی مجاز حدود پنج درجه است.
6- حداکثر شیب عرضی مجاز حدود پنج درجه است.
7- چنانچه مقدار علف هرز در مزرعه زیاد باشد کار خرمنکوبی و تمیزش آن مختل می‌شود.
7- چنانچه مقدار علف هرز در مزرعه زیاد باشد کار واحد تغذیه آن مختل می‌شود.
منبع
shabnamak.mihanblog.com

درباره نویسنده

admin

247مطلب نوشته است .

نوشتن دیدگاه

شما میتوانید از تصاویر مخصوص خود در قسمت نظرات استفاده نمایید برای اینکار از وب سایت آواتارکمک بگیرید .

*

تمام حقوق این سایت برای © 2017 سبوس برنج باصر,سبوس برنج,فروش,خرید,فروش سبوس برنج,خرید سبوس برنج,. محفوظ است.
قدرت گرفته از وردپرس فارسی
بلاگ ریز قالب وبلاگ قالب بلاگفا قالب میهن بلاگ فایل گرافیکی